Obowiązek noszenia maseczki w pracy zależy przede wszystkim od aktualnych przepisów, rodzaju miejsca i charakteru zadań. Jeśli przepisy nakazują zakrywać usta i nos w danym obiekcie, pracownik musi się do nich stosować, chyba że obejmuje go wyjątek. Szczególne znaczenie ma bezpośredni kontakt z klientami lub interesantami, dlatego osłonę mogą musieć nosić na przykład osoby pracujące przy kasie, w recepcji, ochronie czy obsłudze kurierów.
Natomiast w biurze, gdzie pracownicy nie kontaktują się z osobami z zewnątrz, obowiązek może nie mieć zastosowania — zwłaszcza jeśli pracodawca zapewnia bezpieczne warunki, takie jak odpowiednie odstępy między stanowiskami i środki do dezynfekcji rąk. W przywoływanych zasadach wskazywano między innymi odległość co najmniej 1,5 m. Wyjątek mogli stosować również niektórzy kierowcy autobusów i motorniczy, jeśli ich stanowiska oddzielono od pasażerów. Zwolnienie mogło też obejmować osoby, których stan zdrowia uniemożliwiał noszenie maseczki.
Samodzielna praca nie zawsze zwalnia z osłaniania twarzy
Nawet jeśli przepisy powszechne nie wymagają maseczki na każdym stanowisku, pracodawca może wprowadzić własne zasady BHP, by lepiej chronić zdrowie i życie załogi — na przykład gdy nie da się zachować dystansu. Dlatego warto sprawdzić zarówno aktualne przepisy, jak i regulamin firmy. Jak już dotykamy tego tematu, sprawdź, kiedy wejdą przepisy o pracy zdalnej. Twarz można osłonić nie tylko maseczką, lecz także innym dopuszczonym zabezpieczeniem, na przykład przyłbicą, chustą lub częścią odzieży. W handlu i usługach przyłbica może być stosowana w określonych warunkach, na przykład wraz z dodatkową przesłoną oddzielającą stanowisko od klientów.
Znaczenie ma także miejsce wykonywania pracy. Brukarz pracujący na zewnątrz nie musi automatycznie zakrywać ust i nosa tylko dlatego, że wykonuje pracę zawodową — liczy się to, czy przebywa w przestrzeni lub obiekcie objętym nakazem oraz czy kontaktuje się z innymi osobami. Z kolei osoba zwykle pracująca samodzielnie powinna założyć osłonę, jeśli musi bezpośrednio obsługiwać klientów albo wymagają tego aktualne przepisy lub zasady obowiązujące w zakładzie.
Czy maseczka w pracy jest obowiązkowa?
Lista wyjaśnia, kiedy w miejscu pracy mogło być wymagane zasłanianie ust i nosa, jakie wyjątki przewidywano oraz jak postępować, jeśli pracodawca wprowadził własne zasady. Opisane przepisy i stanowiska dotyczą okresu epidemii, dlatego aktualne obowiązki zawsze sprawdź w obowiązujących regulacjach.
- Sprawdź, czy obsługujesz klientów lub interesantów. Zgodnie z opisanymi zasadami osłonę ust i nosa musiały nosić przede wszystkim osoby mające bezpośredni kontakt z osobami z zewnątrz, na przykład pracownicy recepcji, ochrony, szatni, handlu i usług. Zasłaniaj twarz podczas obsługi. Natomiast pracownik wykonujący obowiązki w osobnym pomieszczeniu, bez kontaktu z klientami, mógł nie mieć takiego obowiązku.
- Uwzględnij organizację stanowiska i warunki sanitarne. Przywołane wytyczne pozwalały pracownikom biurowym zrezygnować z maseczek, jeśli stanowiska dzielił wymagany dystans — wskazywano co najmniej 1,5 m — oraz zapewniono środki do dezynfekcji rąk lub rękawiczki i spełniono pozostałe wymogi sanitarne. Jednak sam odstęp nie zwalniał z obowiązku osoby bezpośrednio obsługującej klientów.
- Stosuj zasady pracodawcy, jeśli wynikają z oceny ryzyka. Pracodawca musi zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy, dlatego może wprowadzić dodatkowe wymagania. Może na przykład nakazać noszenie maseczek, gdy układ stanowisk lub charakter pracy utrudnia zachowanie bezpiecznego dystansu. Zapoznaj się z wewnętrznymi procedurami i przestrzegaj ich.
- Dobierz dozwolony sposób zakrycia twarzy. Opisywane regulacje dopuszczały nie tylko maseczkę, lecz także odpowiednią odzież lub jej część, na przykład chustę, apaszkę czy szalik. W określonych sytuacjach można było również użyć przyłbicy albo kasku ochronnego. Pracownicy handlu i usług mogli nosić przyłbice, jeśli od klientów oddzielała ich dodatkowa przesłona ochronna.
- Weź pod uwagę wyjątki związane ze zdrowiem i rodzajem pracy. Z obowiązku zwalniano osoby, które ze względu na stan zdrowia nie mogły nosić maseczki. Wyjątek obejmował też między innymi kierowców autobusów, motorniczych i maszynistów, jeśli ich stanowisko było oddzielone. Przy pracy na zewnątrz, takiej jak układanie kostki brukowej, znaczenie miała dostępność miejsca dla ogółu.
- Zakładaj osłonę poza własnym stanowiskiem, gdy wymagają tego zasady. Obowiązek mógł obejmować także przejścia przez wspólne przestrzenie, na przykład korytarz biurowca używany przez pracowników różnych firm, oraz korzystanie z pomieszczeń poza zakładem. Dlatego sprawdź reguły obowiązujące w danym budynku.
Jakie wyjątki od zasłaniania ust i nosa obowiązują w pracy?
Obowiązek zasłaniania ust i nosa w pracy zależał przede wszystkim od rodzaju obowiązków, miejsca ich wykonywania i aktualnych przepisów. Pracownik wykonujący zwykłe czynności w zakładzie co do zasady nie musiał zakrywać twarzy, jeśli nie obsługiwał bezpośrednio klientów ani interesantów. Dlatego osoba pracująca samotnie w gabinecie znajdowała się w innej sytuacji niż pracownik przyjmujący klientów przy recepcji.
Najważniejszy wyjątek dotyczył pracy bez bezpośredniego kontaktu z osobami z zewnątrz. Obejmował między innymi pracowników biurowych, jeśli między stanowiskami zachowano co najmniej 1,5 m odstępu, pracodawca zapewnił środki do dezynfekcji rąk lub jednorazowe rękawiczki i spełnił pozostałe wymogi sanitarne. Sam dystans nie zawsze jednak wystarczał: podczas obsługi klienta lub interesanta pracownik musiał zasłaniać usta i nos.
W praktyce maseczki mogli potrzebować sprzedawcy, pracownicy recepcji, ochroniarze, szatniarze czy osoby odbierające dokumenty od kuriera. Z kolei pracownik wykonujący zadania w zamkniętym pokoju, bez kontaktu z klientami i przy zachowaniu wymaganych warunków, mógł skorzystać z wyjątku. Odrębne zasady mogły obowiązywać we wspólnych częściach budynku, na przykład na korytarzu biurowca używanym przez kilka firm. Dlatego nawet przejście do toalety lub innego pomieszczenia nie zawsze pozwalało zdjąć osłonę.
Przyłbica, przesłona i praca na zewnątrz — kiedy można było odsłonić twarz?
Znaczenie miało także miejsce pracy. Przywołane przepisy obejmowały między innymi zakłady pracy oraz budynki użyteczności publicznej związane z administracją, sądami, kulturą, oświatą, nauką, opieką zdrowotną i społeczną, bankowością, handlem, gastronomią, usługami, turystyką, sportem oraz obsługą pasażerów. Do tej kategorii zaliczały się również biurowce i budynki socjalne. Regulacje obejmowały ponadto obiekty handlowe i usługowe oraz targowiska.
Przepisy przewidywały też wyjątki dla niektórych osób pracujących w transporcie. Maseczek nie musieli nosić maszyniści, motorniczy tramwajów ani kierowcy autobusów, jeśli ich stanowiska oddzielono od pasażerów. Natomiast w handlu i usługach pracownik mógł zastąpić maseczkę przyłbicą, gdy od klientów oddzielała go dodatkowa przesłona ochronna przy stanowisku kasowym lub miejscu świadczenia usługi.
Zwolnienie mogło dotyczyć również osób, które ze względu na stan zdrowia nie mogły nosić maseczki. Szczegółowe warunki zależały jednak od obowiązujących przepisów, dlatego samo powołanie się na dolegliwości nie rozstrzygało automatycznie sprawy. Gdy trzeba było zakryć twarz, nie zawsze konieczna była klasyczna maseczka: można było użyć także odzieży lub jej części, na przykład chusty, apaszki albo szalika, a w określonych sytuacjach również przyłbicy lub kasku ochronnego.
Praca na zewnątrz także nie zwalniała automatycznie z obowiązku. Przy pracach brukarskich, budowlanych i innych zadaniach wykonywanych poza firmą znaczenie miało miejsce: przestrzeń ogólnodostępna, teren zakładu lub obiekt objęty nakazem. Niezależnie od wyjątków pracodawca musiał dbać o bezpieczne i higieniczne warunki pracy, a zatem mógł wprowadzić surowsze zasady wewnętrzne, na przykład gdy nie dało się zachować odpowiedniego odstępu między stanowiskami.
Warto pamiętać, że wyjątek od obowiązku noszenia maseczki nie oznaczał zakazu wymagania jej przez pracodawcę — mógł on wprowadzić surowsze zasady, jeśli uzasadniały je warunki pracy i bezpieczeństwo.
Czy pracodawca może wprowadzić własne zasady noszenia maseczek?
Moim zdaniem pracodawca może wprowadzić w firmie własne zasady noszenia maseczek, jeśli mają chronić zdrowie i życie załogi oraz wynikają z organizacji pracy. Pod tym linkiem znajdziesz artykuł, w którym o tym wspominamy. Ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki, dlatego może wymagać zakrywania ust i nosa tam, gdzie trudno zachować dystans lub pracownicy często kontaktują się z klientami czy interesantami. Zasady powinny być jednak jasne, uzasadnione ryzykiem i jednakowe wobec osób w podobnej sytuacji.
Znaczenie mają aktualne przepisy, ale obowiązek noszenia maseczki zależy też od stanowiska i miejsca pracy. Bezpośrednia obsługa klientów, praca na recepcji czy odbieranie przesyłek od osób z zewnątrz mogą uzasadniać takie wymaganie. Natomiast w biurze, gdzie stanowiska dzieli co najmniej 1,5 m, dostępne są środki do dezynfekcji, a pracownik nie obsługuje osób z zewnątrz, pracodawca może ustalić łagodniejsze zasady — o ile nie wprowadził dodatkowych środków ostrożności.
Obowiązek noszenia maseczki nie może pomijać zdrowia i realnego zagrożenia
Jeśli pracodawca ustanowił obowiązek noszenia maseczki, odmowę może uznać za nieprzestrzeganie poleceń i zasad BHP. Dlatego najpierw warto poprosić o wyjaśnienie, kogo i w jakich sytuacjach obejmuje regulamin. Pracodawca powinien też uwzględnić osoby, które ze względów zdrowotnych nie mogą nosić maseczki. W zależności od okoliczności może zastosować inne zabezpieczenia, na przykład przyłbicę lub osłonę oddzielającą stanowisko od klientów. Skoro jesteśmy przy tym temacie to Dowiedz się, jak CRM pomaga zdobywać klientów i zwiększać sprzedaż.
Warto również ocenić, czy wymóg jest proporcjonalny: pracodawca powinien dopasować środki do rzeczywistego zagrożenia, a nie wprowadzać ograniczenia bez uzasadnienia. Powinien wziąć pod uwagę między innymi liczbę osób w pomieszczeniu, odległość między stanowiskami, kontakt z klientami oraz możliwość zapewnienia wentylacji lub przesłon ochronnych. Jeśli zasady są niejasne albo wydają się nadmierne, poproś o ich przedstawienie na piśmie i wskazanie podstawy.
Bezpieczeństwo w pracy wymaga rozsądnych i przejrzystych zasad. Warto zadbać, by środki ochronne odpowiadały rzeczywistym warunkom i uwzględniały potrzeby pracowników.
Wskazówka: poproś pracodawcę o pisemne określenie, w jakich miejscach i sytuacjach maseczka jest wymagana oraz jakie alternatywne środki ochrony przewidziano dla osób, które nie mogą jej nosić.
Jakie kary grożą za nieprzestrzeganie obowiązku noszenia maseczki?
Lista podsumowuje konsekwencje niezasłaniania ust i nosa oraz sytuacje, w których pracownicy musieli nosić maseczki. Ponieważ przepisy i ograniczenia się zmieniały, opis dotyczy zasad przedstawionych w przytoczonych materiałach.
- Mandat lub grzywna za naruszenie nakazu. Tam, gdzie obowiązywało zasłanianie ust i nosa, służby mogły interweniować i nałożyć karę za brak osłony. Nie musiała to być maseczka: przepisy dopuszczały również chustę, szalik, apaszkę, przyłbicę, a w określonych sytuacjach kask ochronny. Rodzaj sankcji zależał od ówczesnych przepisów i okoliczności.
- Konsekwencje służbowe w pracy. Pracodawca odpowiadał za bezpieczne i higieniczne warunki pracy, dlatego mógł wprowadzić wewnętrzny nakaz zasłaniania twarzy, na przykład gdy pracownicy nie mogli zachować odpowiednich odstępów. Złamanie zgodnych z prawem zasad BHP mogło prowadzić do konsekwencji pracowniczych, ale sama odmowa nie oznaczała automatycznie konkretnej kary finansowej.
- Bezpośrednia obsługa klientów i interesantów. Zasadniczo pracownicy zakładów pracy nie musieli zasłaniać ust i nosa podczas wykonywania obowiązków zawodowych. Wyjątek obejmował jednak osoby bezpośrednio obsługujące klientów lub interesantów, takie jak kasjerzy, recepcjoniści i ekspedienci. Musieli zakrywać usta i nos podczas obsługi.
- Zwolnienia i środki zastępcze. Z obowiązku mogły być zwolnione osoby, którym stan zdrowia uniemożliwiał noszenie maseczki. W niektórych sytuacjach przepisy dopuszczały przyłbicę, na przykład gdy dodatkowa osłona oddzielała stanowisko sprzedaży lub obsługi od klientów. Wyjątki obejmowały też niektórych kierowców i motorniczych, jeśli ich stanowisko było oddzielone.
- Znaczenie miejsca wykonywania pracy. Obowiązek zależał od miejsca pracy i kontaktu z innymi osobami. Pracownik, który pracował samodzielnie, nie obsługiwał klientów i zachowywał wymagane zabezpieczenia, mógł nie musieć zakrywać twarzy. Z kolei osoby pracujące we wspólnej przestrzeni, kontaktujące się z osobami z zewnątrz lub wykonujące obowiązki w miejscach ogólnodostępnych mogły podlegać takiemu nakazowi.
