Zwolnienia grupowe budzą wiele pytań, zwłaszcza o to, czy zwalnianemu pracownikowi przysługuje odprawa i jak obliczyć jej wysokość. W artykule wyjaśniam, jakie warunki muszą zostać spełnione, by otrzymać świadczenie, oraz od czego zależy jego wysokość. Podpowiadam też, na co zwrócić uwagę po otrzymaniu wypowiedzenia i gdzie szukać informacji o swoich prawach.
- Zwolnienia grupowe dotyczą pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 osób i muszą spełniać ustawowe progi w ciągu 30 dni.
- Odprawa przysługuje także przy zwolnieniu indywidualnym z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, jeśli spełniono warunki ustawy.
- Jej wysokość zależy od stażu u pracodawcy: wynosi równowartość 1, 2 lub 3 miesięcznych wynagrodzeń.
- Odprawa nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia z dnia rozwiązania umowy.
- Pracodawca musi przeprowadzić konsultacje, zawiadomić urząd pracy i stosować obiektywne kryteria doboru.
- Osoba zwolniona może zgłosić gotowość powrotu w ciągu roku i uzyskać pierwszeństwo przy rekrutacji do tej samej grupy zawodowej w ciągu 15 miesięcy.
Redukcja etatów stanowi zwolnienie grupowe, jeśli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 osób i rozwiązuje umowy z przyczyn niezależnych od pracowników, takich jak problemy finansowe, reorganizacja lub automatyzacja. W okresie do 30 dni musi zwolnić co najmniej 10 osób, jeśli zatrudnia mniej niż 100 pracowników; co najmniej 10% załogi przy zatrudnieniu od 100 do 299 osób albo co najmniej 30 osób, gdy załoga liczy 300 lub więcej. Próg sprawdza się osobno dla każdego pracodawcy, a nie łącznie dla firm z tej samej grupy.
Do progu wlicza się osoby, którym pracodawca wypowiada umowy, oraz tych, którzy odchodzą za porozumieniem stron z inicjatywy firmy — jeśli takich porozumień zawarto co najmniej pięć. Przykładowo, firma zatrudniająca 50 osób, która wypowiada umowy 9 pracownikom i zawiera porozumienia z 4, nie osiąga progu 10: liczy się tylko 9 osób. Zatem sama większa liczba rozstań nie uruchamia procedury zwolnień grupowych.
Formalności, które mogą przesądzić o sprawiedliwości zwolnień
Przed redukcją pracodawca konsultuje jej zamiar ze związkami zawodowymi lub — jeśli ich nie ma — z przedstawicielami pracowników. Przekazuje im przyczyny, skalę i terminy zwolnień, grupy zawodowe oraz kryteria doboru. Ponadto zawiadamia powiatowy urząd pracy i ustala zasady zwolnień w porozumieniu lub regulaminie. Kryteria wyboru muszą być obiektywne i niedyskryminujące. Warto sprawdzić, czy firma jasno uzasadniła, dlaczego zwalnia konkretne osoby.
Osobom objętym zwolnieniem przysługuje odprawa zależna od stażu: jednomiesięczna przy stażu krótszym niż 2 lata, dwumiesięczna przy stażu od 2 do 8 lat i trzymiesięczna przy stażu powyżej 8 lat. Jeśli cię to ciekawi, sprawdź, kiedy przysługuje odprawa i ile wynosi. Odprawa nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu rozwiązania umowy. Szczególna ochrona, na przykład w ciąży, podczas określonych urlopów lub w okresie przedemerytalnym, ogranicza możliwość rozwiązania umowy, choć w niektórych przypadkach pracodawca może zmienić warunki pracy i płacy. Jeśli firma zatrudnia mniej niż 20 osób albo nie osiąga wymaganego progu w ciągu 30 dni, zwolnienia nie stanowią zwolnień grupowych w rozumieniu ustawy. Mogą jednak obowiązywać niektóre zasady dotyczące zwolnień indywidualnych, jeśli spełniono odrębne warunki.
| Obszar | Warunek lub termin | Wysokość / działanie |
|---|---|---|
| Odprawa – staż u pracodawcy | < 2 lat | 1-miesięczne wynagrodzenie |
| Odprawa – staż u pracodawcy | 2–8 lat | 2-miesięczne wynagrodzenie |
| Odprawa – staż u pracodawcy | > 8 lat | 3-miesięczne wynagrodzenie |
| Limit odprawy | Maksymalnie | 15 × minimalne wynagrodzenie |
| Konsultacje | Przed zwolnieniami | Związki zawodowe lub przedstawiciele pracowników |
| Informacja dla PUP | W toku procedury | Pisemne zawiadomienie o planowanych zwolnieniach |
| Ponowne zatrudnienie | Zgłoszenie zamiaru: do 12 miesięcy | Pierwszeństwo w tej samej grupie zawodowej |
| Obowiązek ponownego zatrudnienia | Do 15 miesięcy od rozwiązania umowy | Po zgłoszeniu zamiaru przez pracownika |
Jak obliczyć odprawę na podstawie stażu pracy i limitu ustawowego?
Najpierw sprawdź, czy odprawa przysługuje. Ustawowe zasady obejmują pracodawców zatrudniających co najmniej 20 osób, gdy przyczyną zwolnienia nie są okoliczności dotyczące pracownika. Przy zwolnieniu grupowym liczy się liczba osób zwolnionych w ciągu 30 dni: co najmniej 10 przy załodze poniżej 100 osób, co najmniej 10% przy zatrudnieniu od 100 do poniżej 300 osób oraz co najmniej 30 przy załodze liczącej 300 lub więcej osób. Do tej liczby mogą się wliczać także pracownicy odchodzący za porozumieniem stron z inicjatywy pracodawcy, jeśli takich porozumień zawarto co najmniej 5. Odprawa może przysługiwać również przy zwolnieniu indywidualnym z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, jeśli zatrudnia on co najmniej 20 osób.
Przy ustalaniu wysokości odprawy uwzględnij następujące zasady:
- poniżej 2 lat stażu u danego pracodawcy przysługuje równowartość jednomiesięcznego wynagrodzenia;
- od 2 do 8 lat stażu przysługuje równowartość dwumiesięcznego wynagrodzenia;
- powyżej 8 lat stażu przysługuje równowartość trzymiesięcznego wynagrodzenia;
- staż ustala się na dzień rozwiązania stosunku pracy; w określonych przypadkach dolicza się pracę u poprzednika prawnego lub przejętego pracodawcy;
- od 2026 roku, zależnie od rodzaju pracodawcy i terminu wejścia przepisów w życie, mogą się liczyć również wcześniejsze zlecenia lub prowadzenie działalności na rzecz tego samego podmiotu.
Staż ustala się na dzień rozwiązania stosunku pracy. W określonych przypadkach dolicza się także pracę u poprzednika prawnego lub przejętego pracodawcy. Jak masz czas i chęci, Sprawdź obowiązki pracodawcy i prawa pracownika w kwestii ubezpieczenia. Od 2026 roku, zależnie od rodzaju pracodawcy i terminu wejścia przepisów w życie, mogą się liczyć również wcześniejsze zlecenia lub prowadzenie działalności na rzecz tego samego podmiotu. Dlatego dokładnie ustal staż — nawet kilka dni może zmienić próg odprawy.
Odprawa niższa, niż się spodziewasz? Ogranicza ją ustawowy pułap
Podstawę odprawy oblicza się według zasad dotyczących ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, a następnie sprawdza ustawowy limit: maksymalnie 15-krotność minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu rozwiązania umowy. Jeśli wyliczona odprawa wynosi na przykład 18 000 zł, ale limit jest niższy, pracownik otrzyma najwyżej kwotę limitu. Gdy odprawa mieści się w limicie, pracodawca wypłaca pełną wyliczoną sumę. Sprawdź więc zarówno składniki wynagrodzenia uwzględnione w kalkulacji, jak i płacę minimalną obowiązującą we właściwym dniu.
Oblicz odprawę w trzech krokach: potwierdź spełnienie warunków ustawowych, ustal staż wraz z okresami podlegającymi zaliczeniu, a następnie wylicz jedno, dwa lub trzy miesięczne wynagrodzenia i zastosuj limit 15-krotności płacy minimalnej. Odprawa to jednorazowe świadczenie, które nie zastępuje wynagrodzenia za okres wypowiedzenia ani ekwiwalentu za urlop. Firma może zaoferować dodatkową odprawę, na przykład w ramach programu dobrowolnych odejść, i w ten sposób zwiększyć łączną wypłatę ponad ustawowe minimum. Przed podpisaniem porozumienia dokładnie sprawdź jego warunki.
Wskazówka: porównując odprawę z ustawowym limitem, użyj płacy minimalnej obowiązującej w dniu rozwiązania umowy, a nie w dniu wręczenia wypowiedzenia.
Jakie obowiązki musi dopełnić pracodawca przed zwolnieniami?
Poniżej znajdziesz obowiązki pracodawcy związane ze zwolnieniami grupowymi — od weryfikacji ustawowych progów po rozliczenie świadczeń.
- Sprawdź, czy zwolnienia spełniają ustawowe progi. Szczególna procedura dotyczy pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 osób, który w ciągu 30 dni zwalnia z przyczyn niedotyczących pracowników: co najmniej 10 osób przy załodze poniżej 100 osób, co najmniej 10% załogi przy zatrudnieniu od 100 do 299 osób albo co najmniej 30 osób przy zatrudnieniu wynoszącym 300 osób lub więcej. Wlicz też porozumienia stron zawierane z inicjatywy pracodawcy, jeśli obejmują co najmniej pięciu pracowników.
- Przygotuj i przekaż informacje o planowanych zwolnieniach. Przekaż na piśmie związkom zawodowym, a jeśli ich nie ma — przedstawicielom pracowników, m.in. przyczyny zwolnień, liczbę i grupy zawodowe objętych nimi osób, planowany okres, kryteria doboru oraz kolejność zwalniania.
- Przeprowadź konsultacje i negocjuj porozumienie. Uzgodnij ze związkami zawodowymi, czy można uniknąć zwolnień lub ograniczyć ich skalę. Omów też kryteria doboru i kolejność zwalniania. Jeśli nie uda się zawrzeć porozumienia, określ zasady w regulaminie, uwzględniając — w miarę możliwości — propozycje przedstawicieli pracowników.
- Zawiadom powiatowy urząd pracy. Przekaż urzędowi informacje o planowanych zwolnieniach, a następnie o ustaleniach zawartych w porozumieniu lub regulaminie. Dochowaj terminów procedury, zanim wręczysz wypowiedzenia.
- Ustal obiektywne kryteria doboru i sprawdź ochronę pracowników. Wybierz jasne, niedyskryminujące kryteria, takie jak kwalifikacje lub staż, i uzasadnij ich zastosowanie. Sprawdź również, czy pracownik korzysta ze szczególnej ochrony, np. z powodu ciąży, urlopu związanego z rodzicielstwem, ochrony przedemerytalnej, pełnienia funkcji związkowej lub służby wojskowej. W przypadku wielu osób chronionych możesz wypowiedzieć warunki pracy lub płacy; jeśli obniżysz wynagrodzenie, pracownikowi może przysługiwać dodatek wyrównawczy.
- Rozlicz świadczenia i pamiętaj o dalszych obowiązkach. Wypłać należną odprawę: jednomiesięczną przy stażu krótszym niż 2 lata, dwumiesięczną przy stażu od 2 do 8 lat oraz trzymiesięczną przy stażu przekraczającym 8 lat. Odprawa nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia. Rozlicz także niewykorzystany urlop. Ponadto zapewnij pierwszeństwo ponownego zatrudnienia osobom, które zgłoszą zamiar powrotu w ciągu roku, jeśli w ciągu 15 miesięcy od rozwiązania umowy rozpoczniesz rekrutację do tej samej grupy zawodowej.
Kto ma pierwszeństwo ponownego zatrudnienia po zwolnieniu grupowym?
Pierwszeństwo ponownego zatrudnienia przysługuje osobie zwolnionej w ramach zwolnienia grupowego z przyczyn niedotyczących pracowników. Obowiązuje pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 osób, gdy ponownie rekrutuje do tej samej grupy zawodowej. Nie obejmuje każdej rekrutacji ani nie gwarantuje powrotu na identyczne stanowisko.
Aby skorzystać z prawa, zgłoś pracodawcy gotowość podjęcia pracy w ciągu roku od rozwiązania umowy. Najlepiej zrób to pisemnie i zachowaj potwierdzenie doręczenia. Pracodawca musi ponownie zatrudnić uprawnioną osobę, jeśli zgłosiła gotowość w terminie, a rekrutacja do tej samej grupy zawodowej odbywa się w ciągu 15 miesięcy od rozwiązania stosunku pracy.
Grupa zawodowa zależy od rodzaju pracy, a niekoniecznie od nazwy stanowiska. Dlatego nawet nabór pod innym tytułem może dotyczyć tej samej grupy, jeśli zakres zadań jest podobny. Pierwszeństwo nie gwarantuje jednak poprzedniego wynagrodzenia, identycznych obowiązków ani niezmienionych warunków zatrudnienia.
Sprawiedliwa selekcja chroni byłych pracowników
Gdy liczba chętnych byłych pracowników przewyższa liczbę wolnych miejsc, pracodawca może przeprowadzić selekcję, ale musi stosować obiektywne kryteria i równo traktować kandydatów. Nie może bez uzasadnienia pominąć osoby uprawnionej ani wybierać przypadkowo. W razie sporu znaczenie mogą mieć dokumenty rekrutacyjne, treść zgłoszenia oraz zakres oferowanej pracy.
Jeśli pracodawca nie wywiąże się z obowiązku, były pracownik może dochodzić nawiązania stosunku pracy i odszkodowania za czas pozostawania bez pracy — od chwili, gdy firma powinna go zatrudnić. Sąd Najwyższy potwierdził tę możliwość w wyroku z 11 stycznia 2018 r. (sygn. akt II PK 234/17). Dlatego zgłoś gotowość bez zwłoki i zachowaj całą korespondencję z pracodawcą.
Wskazówka: Zgłoszenie gotowości do pracy najlepiej wyślij listem poleconym lub złóż za potwierdzeniem odbioru — dzięki temu łatwiej udowodnisz, że dotarło do pracodawcy w wymaganym terminie.
Źródła:
- https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-zwolnienia-grupowe-co-sie-nalezy-pracownikom-co-musi-pracodawca
- https://www.gazetaprawna.pl/praca/artykuly/10634304,zwolnienia-grupowe-2026-zasady-wysokosc-odprawy-i-nowe-obliczanie-st.html
- https://wypowiedzenie-umowy-o-prace.pl/zwolnienia-grupowe/
- https://www.money.pl/pieniadze/zwolnienia-grupowe-kiedy-nalezy-sie-odprawa-6502983006152321a.html
- https://www.sobotajachira.pl/odprawa-za-zwolnienie-grupowe-co-nalezy-wiedziec/
FAQ - Najczęstsze pytania
Kiedy redukcja etatów jest uznawana za zwolnienie grupowe?Dotyczy to pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 osób, który z przyczyn niedotyczących pracowników rozwiązuje umowy w ciągu 30 dni. Musi zwolnić co najmniej 10 osób przy załodze poniżej 100 osób, 10% załogi przy zatrudnieniu od 100 do 299 osób albo 30 osób, gdy zatrudnia co najmniej 300 osób.
Komu przysługuje odprawa przy zwolnieniach grupowych?Odprawa przysługuje pracownikowi zwalnianemu z przyczyn niedotyczących go, jeśli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 osób i spełnione są warunki ustawowe. Może przysługiwać także przy zwolnieniu indywidualnym, o ile spełniono odrębne warunki przewidziane w przepisach.
Ile wynosi odprawa za zwolnienie grupowe?Jej wysokość zależy od stażu u pracodawcy: wynosi równowartość jednomiesięcznego wynagrodzenia przy stażu krótszym niż 2 lata, dwumiesięcznego przy stażu od 2 do 8 lat i trzymiesięcznego powyżej 8 lat. Odprawa nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu rozwiązania umowy.
Jak w 2026 roku ustala się staż pracy na potrzeby odprawy?Staż ustala się na dzień rozwiązania stosunku pracy, a w określonych przypadkach uwzględnia się też pracę u poprzednika prawnego lub przejętego pracodawcy. Od 2026 roku, zależnie od rodzaju pracodawcy i terminu wejścia przepisów w życie, mogą być brane pod uwagę również wcześniejsze zlecenia lub prowadzenie działalności na rzecz tego samego podmiotu.
Jak zgłosić gotowość do ponownego zatrudnienia po zwolnieniu grupowym?Trzeba zgłosić pracodawcy gotowość do podjęcia pracy w ciągu roku od rozwiązania umowy; najlepiej zrobić to pisemnie i zachować potwierdzenie doręczenia. Jeśli w ciągu 15 miesięcy pracodawca rekrutuje do tej samej grupy zawodowej, osoba spełniająca warunki ma pierwszeństwo ponownego zatrudnienia.
